Waarom en hoe toets je in groep 3?

We nemen elk jaar toetsen af, ook in groep 3. Zo’n toets kan nuttig zijn als je de resultaten wilt vergelijken door de jaren heen, van een leerling, een groep, of de school als geheel. Maar gaan leerlingen er ook beter van leren? De belangrijkste vraag rond toetsen is: wat wil je weten? 

Vorig jaar rond deze tijd heb ik een onderzoekje gedaan naar het afnemen van de Citotoets rekenen in groep 3. De reden voor dit onderzoek was een zeer teleurstellende uitslag op een school op de Citotoets M3, na een half jaar prima resultaten op de methodetoetsen van diezelfde groep. In diezelfde tijd was er een wisseling van leerkrachten geweest.  

Hoe neem je een Citotoets af? 

Bij de afname van de Citotoets hoort een aantal afspraken. Ik merkte dat die afspraken niet eenduidig worden gehouden. Zo nam de ene leerkracht de toets heel strikt af, haalde alle schema’s uit het lokaal en voegde geen zinnen of woorden toe. Maar bij een andere leerkracht werden de schema’s niet weggehaald, want ‘wat een gedoe’, en werden er soms woorden aan de Cito-uitleg toegevoegd. In een enkel geval mocht zelfs de hele toets opnieuw gemaakt worden bij een tegenvallend resultaat. Een aantal leerkrachten oefende heel specifiek met de sommen van de toets. 

Wat wil je eigenlijk weten? 

De vragen die dan opkomen zijn: Wát wil je eigenlijk weten? Waarom neem je een toets af? Kan je van te voren al inschatten hóe jouw kinderen de toets gaan maken? En wat doe je dan als de uitkomst anders is?  
 
De meeste leerkrachten weten al heel veel van hun kinderen. Altijd als ik in gesprek ben met leerkrachten kunnen ze mij haarfijn vertellen hoe de groep in elkaar zit. Wie meer uitdaging nodig heeft en wie nog wat instructie kan gebruiken.  

Waarom dan toch die toetsen? 

In zijn boek ‘Visible learning’ (2009) heeft John Hattie duidelijk laten zien wat wel en wat niet werkt. Na een onderzoek van 18 jaar blijkt dat formatieve evaluatie, kijken hoe het leerproces verloopt in plaats van kijken naar het resultaat (de toetsscore), het krachtigste onderwijsmiddel is om de prestaties te verbeteren en kinderen voor te bereiden op een leven lang leren.  
In de onderbouw van de basisschool doen we dit al. De leerkrachten observeren de kleuter en passen daar hun onderwijs op aan. De interventies van de leerkracht doen er toe en kinderen leren op eigen niveau verder.   

Groep 3 anders? 

Toch lijkt het op de meeste scholen zo te zijn dat kinderen in groep 3 ineens op een andere manier gaan leren. Er komen methodetoetsen voor alle kinderen en aan de hand van de cijfers kan je “zakken of slagen”. Heb je die methodetoetsen daadwerkelijk nodig als leerkracht? Je weet toch al wel hoe het zit met jouw kinderen? Zijn de methodetoetsen de enige manier om informatie over jouw kinderen te weten in groep 3? Gelukkig niet! Er is een heel aantal mogelijkheden om ook in groep 3 je aanbod te baseren op het proces in plaats van het resultaat.   

Hoe dan? 

Een aantal voorbeelden van hoe je dat vorm zou kunnen geven: Kinderen mogen fouten maken en feedback gaat ze sterker maken. Laat ze maar oefenen op verschillende manieren en spelenderwijs tot ontdekking komen. Betrek de kinderen bij het voorbereiden van de les en de motivatie en eigenaarschap zal vergroten (Shirley Clarke, 2019 ‘Leren zichtbaar maken met formatieve evaluatie’). Observeer en houd dan een registratie bij.  Zet interventies in die de kinderen in hun kracht zetten.  
 
Daarvoor heb je handvatten nodig. Weet wat jouw kinderen aan het einde van het schooljaar (en verder) moeten kunnen. Zorg dus dat je kennis hebt van de leerlijnen. Weet wat de volgende stap is in de ontwikkeling. En leer op welke manieren je kan observeren. Methodetoetsen zijn hierdoor niet noodzakelijk. Kinderen gaan op hun eigen niveau werken. Citotoetsen kunnen een instrument worden om bijvoorbeeld jaargroepen te vergelijken. 

Meer weten 

Wil je meer hierover leren? Bezoek dan op 14 april 2021 ons online symposium: “Juf, wanneer gaan we weer spelen”.  
 
Ook zijn er leer- en ontwikkelingslijnen ontwikkeld voor groep 3, in een doorgaande lijn met de leer- en ontwikkelingslijnen voor groep 1-2. Daarmee heb je al je eerste tool in handen om op een andere manier met je leerlingen in groep 3 te werken. Over de leerlijnen voor groep 3 kun je hier meer lezen.  

Hetty Smit

Onderwijsadviseur

Driestar onderwijsadvies

De ParnasSys Academie van Driestar onderwijsadvies biedt scholingen en begeleiding op maat voor het gebruik van ParnasSys en aanvullende modules.