Zien! en de bril van PCM

Categorie: Zien!, Nieuws, Anders Volgen, ParnasSys

Gepubliceerd op:

Die ene jongen in de klas. Hij triggert je. Telkens weer opnieuw. Je observeert, je registreert. Je ervaart hem als niet betrokken, ongeïnteresseerd, ongemotiveerd en ja… ook gewoon lastig. Tegelijkertijd heb je een enorme drive om met deze leerling in contact te komen. Om samen te ontdekken wat hem motiveert. Vanuit jouw verlangen om iedere leerling in jouw groep te zien, te bereiken en te motiveren.

Waarnemen én begrijpen met behulp van Zien!

“Hoe kom ik er als leerkracht achter wat de psychologische behoeften van deze leerling zijn? Ik probeer van alles, maar niets lijkt te werken.” Wat echt nodig is?  Een moment van stilstaan om te kunnen reflecteren met de middelen die je tot je beschikking hebt. Een van deze hulpmiddelen is de leerlingvragenlijst van Zien!. Hiermee krijg jij inzicht in de beleving van deze leerling. Een waardevolle bron aan informatie. Jij observeert een lage betrokkenheid en de leerling vertelt jou met behulp van deze vragenlijst dat hij geen plezier heeft in de lessen die jij geeft. Jij observeert een laag welbevinden en de leerling vertelt jou dat de relatie met jou als leerkracht onder druk staat. Jij herkent dat gevoel, maar het blijft een confronterende ontdekking. Je zoekt al maanden naar de opening om in contact te komen, maar blijkbaar ‘klop je op de verkeerde deur’.  Deze leerling heeft een andere aanpak nodig, maar welke dan? Hoe kom je dat op het spoor?

Drie psychologische basisbehoeften: Relatie, competentie en autonomie

De relatie tussen leerkracht en leerling is een bepalende succesfactor voor goed onderwijs. Relatie   of sociale verbondenheid wordt net als competentie en autonomie gezien als een van de drie basisbehoeften voor motivatie (Deci & Ryan 2000). Wanneer de relatie onder druk staat kan dit een  belemmering vormen om te komen tot leren en ontwikkelen.

De praktijk van elke dag onderstreept dit meer dan eens. Wanneer deze behoeften niet vervuld worden, blijkt het motiveren van deze leerling een enorme klus of misschien wel een bijna onmogelijke opgave. Jouw inspanning om deze leerling uit te dagen zélf eigenaar te zijn van het eigen leerproces lijkt voortdurend te stranden. Je verlangen om te werken vanuit een positieve relatie met elke leerling kost jou veel energie.

Bovenstaande komt meer dan eens ter sprake als ik met leerkrachten in gesprek ben over het welbevinden en de betrokkenheid van hun groep. Ik verwonder me als onderwijsadviseur meer dan eens over het enorme doorzettingsvermogen van leerkrachten in deze zoektocht. Gaaf om te ervaren hoeveel energie leerkrachten stoppen in het werken aan relatie, juist als het zoeken naar verbinding niet vanzelf gaat.

Hoe kom ik tegemoet aan de basisbehoefte relatie?

Relatie is een kernwoord . De manier waarop ik contact maak met mijn leerlingen. Om vanuit dit contact samen te bouwen aan een positieve leerkracht-leerling relatie. Het Process Communication Model geeft je hierin heel concrete handvatten. En ook dat begint net als het werken met Zien! bij observeren. Wanneer zie ik dat de ogen van mijn leerling schitteren? Is dat bij een warm welkom? Bij een leuke grap? Bij een snelle actie? Bij een moment van alleen zijn? Bij een compliment voor werk? Of bij een uitnodiging om zijn of haar mening met mij te delen?

Het zijn deze gouden observatiemomenten die jou als leerkracht helpen om in verbinding te komen met je leerlingen. Contact te maken. PCM vertelt ons dat de leerlingen in je groep op zes verschillende manieren (percepties) naar de wereld om zich heen kunnen kijken. De manier waarop ze naar de wereld kijken heeft alles te maken met de manier waarop ze contact maken en in contact willen komen met jou als leerkracht.

Om de ander te laten horen WAT je zegt, is het belangrijk af te stemmen HOE je het zegt.

PCM biedt leerkrachten een manier om met leerlingen te communiceren en hen te motiveren. Om effectief te kunnen communiceren is het belangrijk dat je als leerkracht de ‘taal’ van elke leerling leert spreken.

Het Process Communication Model is ontwikkeld door Dr. Taibi Kahler (1974). Hij onderscheidt zes verschillende ‘talen’ en zes verschillende manieren waarop mensen gemotiveerd worden, afhankelijk van hun persoonlijkheidsstructuur.

Iedereen heeft alle zes de persoonlijkheidstypen in zich en elk individu bestaat uit een combinatie van deze zes typen (Harmoniser, Gestructureerd denker, Doorzetter, Dromer, Rebel en Promotor). Je kunt je dit voorstellen als een persoonlijkheidshuis van zes lagen. Op de begane grond (je Basis) voel je je het meest thuis en maak je het meest makkelijk contact met de wereld om je heen.

HOE kan ik dan bepalen wat de voorkeurstaal of perceptie van elke leerling is?

Eén manier is om te leren luisteren naar aanwijzingen die verwijzen naar de verschillende percepties. Hoe neemt je leerling informatie op én verwerkt de leerling de informatie.

Leerlingen met veel:

  • Harmoniser energie zien de wereld door de bril van gevoel. Ze nemen mensen, situaties en dingen in zich op door middel van hun gevoel en vinden het fijn als anderen hun gevoelens met hen delen.
  • Gestructureerd denker energie nemen de wereld waar door de bril van gedachten. Ze zijn data-gericht en zoeken informatie. Ze willen graag dat mensen met hen meedenken.
  • Doorzetter energie kijken naar de wereld door de bril van hun meningen. Als zij informatie krijgen, vormen ze daar snel een waardeoordeel over. Ze waarderen het als mensen hun mening vragen over mensen, dingen en situaties.
  • Dromer energie nemen de wereld waar door middel van in-actie (reflectie). Ze beginnen vaak pas aan een taak als iemand vertelt wat ze moeten doen en als ze weten hoeveel tijd ze daarvoor hebben.
  • Rebel energie nemen de wereld waar vanuit hun reacties. Ze laten spontaan iedereen weten wat ze leuk vinden en wat niet, meestal zonder oog voor de consequenties.
  • Promotor energie nemen de wereld waar vanuit acties. Ze houden van een uitdagende leeromgeving. Ze willen dat mensen met hen meedoen en raken geïrriteerd als anderen te lang blijven praten.*

Omdat iedereen alle zes persoonlijkheidstypen in zich heeft ben jij als leerkracht in staat om het verschil te maken. Je kunt deze zes percepties leren herkennen en je communicatie versterken door de verschillende talen te leren spreken. De opbrengst? Contact! Met die ene jongen in jouw klas, die jou zo triggert.

Nieuwsgierig geworden naar wat wij voor jou als leerkracht en voor jouw leerlingen kunnen betekenen? Kijk op onze website of neem contact op met Alice Methorst.

*Uit: Zo kun je mij bereiken; Patricia Antersijn en Angelique van Hest

Driestar onderwijsadvies

De ParnasSys Academie van Driestar onderwijsadvies biedt scholingen en begeleiding op maat voor het gebruik van ParnasSys en aanvullende modules.