Zien! in functioneringsgesprekken?

Categorie: Zien!, Sociaal-emotioneel, Nieuws, Goed onderwijs zichtbaar maken, Anders Volgen

Gepubliceerd op:

“Het moet niet gekker worden!” Die gedachte moet een deel van mijn collega’s gehad hebben. We zaten samen in een intervisiebijeenkomst van onderwijsadviseurs die scholen begeleiden bij het gebruiken van Zien!. Opeens ging het gesprek over het gebruik van een groepsoverzicht in een functioneringsgesprek van een leerkracht. Een mooi moment ontstond toen twee meningen tegenover elkaar kwamen te staan. Alle neuzen stonden niet dezelfde kant uit en dat is interessant! 

Wanneer Zien! goed wordt ingezet, leveren de ingevulde observaties een reëel profiel op van de groep en van de individuele leerling. Een leerkracht noteert niet wat hij van het gedrag van de leerlingen vindt, maar wat hij ziet!  
Tegelijkertijd produceert Zien! met het groepsprofiel een spiegel voor de leerkracht. Een groepsoverzicht is namelijk een plaatje van het waargenomen gedrag, van hoe kinderen sociaal-emotioneel functioneren in de context van deze leerkracht. Bij een andere leerkracht kunnen kinderen ander gedrag vertonen, en ziet het groepsprofiel er mogelijk weer anders uit. Deze spiegel (het groepsoverzicht) geeft dus direct feedback over de interactie die er is tussen het gedrag van de leerkracht en het gedrag van de leerlingen onderling en gedrag richting de leerkracht. Bijvoorbeeld een leerkracht die zelf weinig Impulsbeheersing en Inlevingsvermogen laat zien, zal relatief vaker meerdere leerlingen in zijn klas hebben die dit gedrag ook weinig laten zien, doordat ze het voorbeeld weinig krijgen en ze er minder in worden gestimuleerd. 

Met een goede inzet van Zien! bedoel ik drie dingen.

1. Dat er gericht geobserveerd is in verschillende situaties.
Het onbevooroordeeld of ‘zakelijk’ constateren dat bepaald gedrag zichtbaar is, daar blijkt nogal eens oefening voor nodig te zijn. Het is een mooie attitude, om vanuit een helicopterview naar je groep te kunnen kijken.

2. Het is ook nodig om de score-opties te gebruiken zoals is bedoeld.
De score-opties gaan over hoe een leerling functioneert in makkelijke situaties en situaties die lastiger zijn.

Je streeft ernaar dat de leerlingen relatief veel Welbevinden en Betrokkenheid laten zien, eventueel doordat de leerkracht de situaties aanpast aan wat leerlingen (aan)kunnen. Je compenseert dan als leerkracht voor de vaardigheden die bij de leerlingen in lage mate worden gezien. Besef wel dat je in de scores op de vaardigheden dan ook ‘maar’ 2-tjes kunt geven. Want stel: een leerkracht creëert bijna alleen makkelijke situaties (knap als hij dat kan!) en leerlingen profiteren daarvan en laten het gewenst gedrag (daardoor) bijna altijd zien: dan blijft het een score 2, en wordt het geen 3. De volgende uitdaging is dat een leerkracht de situaties langzaamaan wat moeilijker maakt én tegelijk blijft streven naar een hoge mate van Welbevinden en Betrokkenheid. Zijn aanpak en principes scheppen een mooie leef- en leeromgeving. Zo bezien, heeft een leerkracht er belang bij te weten hoe kinderen gedijen in die situatie, die omgeving.  

3. Zien! wordt beschouwd door de leerkracht, maar ook door de leidinggevende als een middel in de handen van een professional, ten dienste van het sociaal-emotionele functioneren van leerlingen.

Wanneer Zien! goed gebruikt wordt, gaat het over het functioneren van de leerling, de medeleerlingen en de leerkracht, en dus over de gehele sociale context. Het Zien!profiel an sich geeft dus geen beoordeling, maar vormt het uitgangspunt voor een gesprek. Het geeft informatie over de aspecten waar de leerkracht waarschijnlijk hard aan moet werken, en mogelijk al veel heeft bereikt. Het gesprek helpt de leidinggevende om zicht te krijgen op het reflectief vermogen en het ontwikkelproces van de leerkracht.

Kortom…

Dat een groepsoverzicht onderdeel is van het gesprek tussen een intern begeleider en de leerkracht is gemeengoed. Het gedrag in de klas en het pedagogisch handelen van de leerkracht geeft een actueel, concreet en persoonlijk beeld waarbij reflectieve vragen passend zijn. De Zien!-uitslag kan ook reden zijn voor extra begrip, steun vanuit leidinggevende, omdat het een complexe groep blijkt te zijn.

Dat het daarnaast onderdeel kan zijn van het functioneringsgesprek is minder vanzelfsprekend. Dat bepaalt een schoolteam met elkaar. Ik wens een professionele cultuur waarbinnen dat mogelijk is, vanzelfsprekend is zelfs, en waarin gesprekspartners zich open, onderzoekend en lerend opstellen. Dan slaan we elkaar niet om de oren met data en is het groepsprofiel geen stok om mee te slaan. Toch mooi om met elkaar te spreken over je vakmanschap en hoe je daarin effectief en efficiënt bent?

Michel Vaders

Onderwijsadviseur

Driestar onderwijsadvies

De ParnasSys Academie van Driestar onderwijsadvies biedt scholingen en begeleiding op maat voor het gebruik van ParnasSys en aanvullende modules.