Balanceren tussen ruimtenemen en ruimtegeven

Categorie: Zien!, Sociaal-emotioneel, Nieuws, Anders Volgen

Gepubliceerd op:

Deze blog laat je zien over hoe je als leerkracht de pedagogische vaardigheid ‘monitoring’ kunt inzetten in combinatie met gedrag van leerlingen dat minder in balans is (zoals je goed terug kunt zien in een Zien!-profiel).

Bovenstaand Zien!-profiel zou kunnen horen bij een leerling die ik vorig schooljaar in de klas had. Deze leerling toonde een hoge mate van betrokkenheid op school. Hij ging ook graag naar school toe. Toch zag ik geen hoge mate van welbevinden als ik naar de leerling keek. Zo sjokte hij bijvoorbeeld regelmatig alleen over het schoolplein. Mijn vermoeden was dat hij geen initiatief durfde te nemen om anderen te vragen of hij mee mocht doen met spelen. Ik besloot hem hier mee te helpen door hem aan te moedigen initiatief te tonen en contact te maken, maar dit leidde niet tot een hogere mate van welbevinden bij de leerling. Toen ik beter ging observeren, bleek de oplossing ook niet te liggen bij de ruimtenemende vaardigheden (sociaal initiatief en sociale autonomie), maar juist bij de ruimtegevende (sociale flexibiliteit, impulsbeheersing en inlevingsvermogen)!

Monitoring: balanceren tussen ruimtenemen en ruimtegeven

De Amerikaanse orthopedagoog G. Patterson wijst ouders, leerkrachten en andere opvoeders op het belang van vijf opvoedkundige vaardigheden. Wanneer je merkt dat het gedrag van de leerlingen niet verandert, kun je je eigen houding bevragen en nagaan hoe je nog beter gebruik kunt maken van deze vijf vaardigheden.

De tweede vaardigheid, monitoren, gaat over de balans tussen ruimtenemen en ruimtegeven.

  • Wanneer je als leerkracht veel ruimtenemend gedrag vertoont (bijvoorbeeld door veel te praten, heel duidelijke instructies te geven, voorbeelden te benoemen), is de kans groot dat je groep veel ruimtegevend gedrag laat zien: een hoge mate van flexibiliteit en veel impulsbeheersing. Jij bent zoveel en zo nadrukkelijk aanwezig, dat het voor de kinderen het makkelijkste is om zich te voegen naar jouw instructies en ideeën.
  • Het werkt ook andersom: als je als leerkracht wilt dat leerlingen meer initiatief of autonomie tonen, kun je het beste af en toe een stapje terug doen (dus wat langer wachten voor je wat zegt, meer keuzemogelijkheden geven), zodat ze de ruimte krijgen om zelf in actie te komen.

Monitoring in de praktijk

Na een gerichte observatie van de leerling, viel me op dat hij wel degelijk veel ruimtenemende vaardigheden vertoonde. De leerling vroeg andere kinderen regelmatig of hij mee mocht doen (een hoge mate van SI), maar wilde vervolgens nooit de tikker zijn, zei dat ze een stom spelletje deden of riep na een minuut dat hij niet meer meedeed (een hoge mate van SA). In gesprek met de leerling hebben we doelen gesteld voor de ruimtegevende vaardigheden (SF/IL/IB). De leerling koos aan het begin van de pauze een activiteit en bleef daar aan meedoen (IB), ook als dat betekende dat hij af en toe zelf de tikker moest zijn (SF). Daarnaast besprak ik met de leerling dat andere kinderen het niet fijn vinden als je zegt dat ze een stom spelletje doen (IL). Als leerkracht bleef ik vervolgens vanaf een afstandje toekijken, maar sprong ik ook af en toe in om deze leerling feedback te geven.

Door objectief te kijken naar het gedrag van je leerlingen, kom je erachter welke vaardigheden in hoge mate aanwezig zijn en welke vaardigheden de leerling in lage mate laat zien. Door te monitoren, en zelf als leerkracht te balanceren tussen ruimtenemen en ruimtegeven, kun je kinderen helpen in moeilijke situaties, maar geef je ze ook ruimte om zelf deze vaardigheden te oefenen en te laten zien.

Doreanne Tigchelaar

Onderwijsadviseur

Driestar onderwijsadvies

De ParnasSys Academie van Driestar onderwijsadvies biedt scholingen en begeleiding op maat voor het gebruik van ParnasSys en aanvullende modules.